TAGRIJN

LEIDS DETAIL 149

We beginnen deze aflevering van Leids Detail met een schaap. Dan twee ramen met een boogvenster erboven en tot slot een gedenksteen. Zoals steeds is weer de vraag waar en wat dat is. De antwoorden staan weer onder de derde foto.

Het schaap is te vinden in het Eva van Hoogeveenhof aan de Doelensteeg. De zijingang bevindt zich aan de Doelengracht. Het hofje telt 12 huisjes. Bij testament beschikte Vrouwe Hoogeveen in 1650 dat de huisjes moesten worden bewoond door kuise maagden en eerbare weduwen. Het hofje is gebouwd door de stadsarchitect Arent van 's- Gravesande op de grond van het vroegere klooster Roma. Het schaap is afkomstig uit het familiewapen van Eva van Hoogeveen.

De twee raampjes van foto twee zijn terug te vinden aan de zijgevel van de Amerikaanse Webster University aan de Boommarkt. De foto hieronder is gemaakt vanaf de Apothekersdijk. De universiteit wed in 1870 gebouwd door de architect J.W. Schaap als een school der eerste klasse voor meisjes.

De schrijver/dichter Kneppelhout die we een paar afleveringen geleden ook al voorbij zagen komen bleef na zijn studie in Leiden wonen en werd een vermogend man. Daarom stichtte hij in 1856 in een 16e eeuws huis aan de Pieterskerkgracht 9, dat meerdere malen was verbouwd, een zogenaamde Tusschenschool. Sinds 1858 is het gebouw in gebruik bij de schilder- en tekenacademie Ars Aemula Naturae. Hieronder de binnenplaats. Veel oorspronkelijke zaken uit het pand zijn nog uit de beginperiode bewaard gebleven. Zo bevindt zich op de begane grond nog het cassetteplafond in 1652 beschilderd door Martinus Saeghmolen. Op de eerste verdieping is nog een fraai bewerkte kastenwand uit 1650 te vinden.

HERFSTIG LEIDEN

Herfst in Leiden. Donkere wolken pakken zich samen en ontladen zich boven de stad. Tagrijn wandelde op het Gerecht, werd getroffen door de glimmende kinderhoofdjes en maakte er een foto van. Thuis kroop hij achter zijn schildersezeltje en maakte er een schilderijtje van. Op de achtergrond via de Houtstraat een blik op het Rapenburg.

Hierboven een tafreeltje van de Oude Rijn in oktober met de brug van de Hoogstraat naar de Donkersteeg. Op de achtergrond de huizen aan de Aalmarkt.

Koud en nat duik je dan toch maar even de kroeg in om even bij te komen. Het schilderijtje hierboven is een vrije interpretatie van De Bonte Koe achter de Hooglandse Kerk. Het verhaaltje mag je er zelf bij verzinnen!

DE INTOCHT

Het is al een aardig tijdje geleden dat we een kijkje hebben genomen in het huisje van Ans en Arie.
Maar ze zijn er nog steeds en zaterdagochtend zaten ze breeduit voor de televisie om naar de intocht van Sinterklaas in Schiedam te kijken.
'Leuk hè, Arie', lacht Ans.
'Voor de kinderen wel, maar het is natuurlijk allemaal sluipreclame', moppert Arie meteen.
'Man, kijk nou toch es een keertje gewoon, zonder gelijk aan bijbedoelingen te denken. Dat zien die kinderen toch niet.'
'Dat zien ze nou juist wel. Voor het begon zag je toch in de Ster dat er alleen maar speelgoed te zien was. Beginnen die kinderen natuurlijk gelijk weer te zemelen en die schoen te zetten. Zo escaleert dat toch helemaal uit de hand. Vroeger was je blij met een suikerbeesie. En daar moest je je dan ook nog es eerst de pleuris voor zingen.'
'Arie, ik zit te kijken. Geniet er nou toch es een keer van. Die Pieten zijn toch hartstikke leuk.'
Arie schudt zijn grijze hoofd. 'Ans, denk nou es een keer verder dan je neus vast zit. Sint en Pieten, verklede kerels. Een vrouw met zo'n boerka mag niet, want daar kan een bankrover inzitten. Maar dit mag dan wel? En nou hoor je die Wilders niet. Nee, die zit nou ook te kijken en te lachen.'
'Toe nou, Arie. Verpest het nou niet. Moet je kijken daar op dat plein. Sinterklaas is zoek. Misschien weer terug naar Spanje, zeggen ze. Lachen toch?'
'Terug naar Spanje? Niks Spanje. Als hij hier klaar is wordt ie in Amerika verwacht. Hij vaart natuurlijk meteen door met die boot.'
'Dat is de kerstman, Arie. Niet Sinterklaas', zegt Ans.
'Sjongejonge, Ans. Wanneer leer je nou es te denken? Dat is dezelfde gozer. Ik zweer het je. Alleen een wat ander pakkie en een rendier in plaats van zo'n witte merrie. Vroeger was het wél een merrie, daarom zingen ze nog steeds merrie kerstmis. Weet ik toevallig. Die Sint moet hier alle pakjes betalen en in Amerika ook. Hij is dus twee keer de klos. Ik heb wel eens gehoord dat ze hem daarom in Amerika de centenklos noemen.'
'Arie, we betalen die pakjes toch zelf. Wie dacht je dat jouw chocoladeletter betaalde?', vraagt Ans.
'Ja Ans, dat weet ik. Ik koop er namelijk ook ieder jaar een voor jou. Jij denkt altijd dat ik niet goed bij mijn snik ben. Maar het gaat om de kinderen. Die geloven daarin, Ans.'
'Toch klopt je verhaal niet, Arie. Want wij hebben hier óók de kerstman. Dus dat is echt een andere kerel.'
Arie zwijgt even en zegt dan: 'Ans, je laat me toch iedere keer weer verpaft staan hoe je er altijd wel weer een punt aan weet te breien. Kijk nou maar liever naar de tv dan alles te willen uitpluizen. Moet je nou es zien, hartstikke leuk'.

Eerdere belevenissen van dit tweetal zijn hier te vinden.

LEIDS DETAIL 148

In de 148e aflevering van Leids Detail een veerhuis, een hek met een trapje erachter en een onofficieel straatnaambordje. Van de laatste is de  lokatie voor Leidenaars natuurlijk wel ongeveer te bepalen, maar waar is het precies? Het wat en waar geldt uiteraard ook voor de twee andere foto's en de antwoorden staan weer onder de derde foto.

Het Bossche veerhuis staat aan de Nieuwe Rijn 75. Wie hier iets meer van weet, mag het vertellen. Er waren meerdere veerhuizen in de stad, waarvandaan de schuiten naar andere plaatsen vertrokken. Zo is er het veerhuis aan het Utrechtse Veer, het Lisser Veer aan de Lage Rijndijk, het Amsterdamse veerhuis aan de Oude Rijn, het vroegere veerhuis op de hoek van de Haarlemmertrekvaart en de Maresingel en het Haagsche Schouw. Ook aan het Spui in Den Haag kon je in de 19e eeuw het Bossche veerhuis vinden. Vaak waren deze veerhuizen ook logementen.



In de Lange Scheistraat vind je een zijingang van de Lakenhal. Aan de traptreden te zien niet zo vaak in gebruik. De hoofdingang van dit museum is aan de Oude Singel.



Het bordje Blauwpoortshaven zit aan een paal naast de bloemenkiosk op de Beestenmarkt. Op de achtergrond de Blauwpoortsbrug, die binnenkort weer een keer opengaat om de boot met Sint en Pieten door te laten, en de Prinsessenkade.

DE JONGE BRUGGENBOUWERS

In het kader van het jaarlijks terugkerend Techniekevenement kregen de leerlingen van Leidse basisscholen uit groep 6 de opdracht een Leidse brug na te bouwen. Om er wat van te weten te komen kregen ze eerst een rondvaart en uitleg over de verschillende soorten bruggen. Onder leiding van onderwijsassistenten in opleiding van het ROC werden niet minder dan duizend schaalmodellen gebouwd. Het zijn dus bruggen die allemaal in Leiden te vinden zijn, ook al zijn ze niet allemaal direct herkenbaar.
In de vitrines in de hal van het Stadsbouwhuis aan de Langegracht wordt een selectie tentoongesteld. De leeftijd van de kinderen in aanmerking nemend zijn  er verrasend fraaie exemplaren bij.
Hierboven zie je een draaibrug die ook echt draaiend was gemaakt en hieronder een voorbeeld van een boogbrug.
 

Of de vrachtwagen simpel deze brug op kan valt nog te bezien.



Een in fraaie kleuren uitgevoerde spooorbrug:



Over de Leidse grachten liggen nogal wat stenen boogbruggen. Meestal niet bestemd voor auto's, maar goed, misschien houdt deze het wel...



Dit is een van de meest voorkomende brugtypes.



Erg mooi gemaakt is deze hefbrug.



Tot slot een karakteristiek houten klapbruggetje.

                  Nog tot en met 14 november te bekijken in het Stadsbouwhuis aan de Langegracht.

AALST, ELST, OLST, IJLST...

De meneer hiernaast heet Bonifacius en hij is even nodig als inleiding voor een stukje over vier plaatsnamen in ons land, die met elkaar gemeen hebben dat ze uit één lettergreep bestaan en op LST eindigen.
Zijn bekeringsdrift was ook de paus opgevallen en die gaf hem dus opdracht de Noordzee over te steken en daar dat stelletje heidenen eens tot het christendom te bekeren.
Hij zocht Friesland uit, want daar zouden ze hem verstaan. In die tijd lag het Fries namelijk nog erg dicht bij het Engels van die tijd.
Dat ging er wederzijds niet echt zachtzinnig aan toe. Wie niet wilde geloven, moest eraan geloven. Menigeen werd een kopje kleiner gemaakt en de bezittingen van degenen die zich niet wilden bekeren werden vernietigd. Geen wonder dus dat Rome hem later voor al die heldendaden heilig verklaarde...
De bevolking hield er in die tijd andere goden op na, waarvoor ze her en der tempels hadden gebouwd. Bonifacius vernietigde het interieur en de beelden en bouwde zo'n tempel om tot een tempel van zijn God. Maar Bonifacius, koosnaam Boontje, kwam om zijn loontje, want tijdens een strijd bij Dokkum in 754 werd hij zelf om zeep gebracht.

Elst en Aalst
Nu komen we tot de kern. In Elst (Gelderland) zijn nog resten van zo'n voorchristelijke tempel gevonden. Ze droegen de Germaanse naam alha of alhistja, dat later werd vervormd tot heliste en via Eleste in 1178 Elst werd. Voor het Gelderse Aalst geldt een soortgelijk verhaal. In 850 zien we hier de naam Halosta en via Alaste in de 11e eeuw werd dat Aalst.
Nu ligt er ook nog een Elst in Utrecht en een in Vlaanderen. En Aalst vinden we ook nog in Brabant en Vlaanderen. En die hebben niets met die tempels te maken, maar zijn allemaal afgeleid van een woord dat 'elzenbos' betekent.

Olst en IJlst
Voor de andere twee namen laten we Bonifacius voor wat hij was. Olst zien we in 947 als Holsto, in 1303 als Oelste en in 1380 als Olst. Waarschijnlijk is de naam afkomstig van de boomnaam hulst.
We begonnen in Friesland en we eindigen er ook: IJlst. Geen tempel, geen boom en alleen maar vermoedens. De oudst bekende benaming uit 1313 is Ylike; met een beetje fantasie valt daar i-laki van te maken: aan de waterloop (in dit geval de Ee). Pas in 1492 duikt de naam IJlst op. De Friese naam is Drylts, een constructie van 'to der Ylst'.
Sommige lieden beweren dat Ylike en vervorming is van Ilicum, de Latijnse naam voor Troje. Bewoners van die stad zouden in de 5e eeuw vC in Friesland zijn neergestreken en daar een nederzetting hebben gesticht. Een aardige uitsmijter voor dit stukje.

LEIDS DETAIL 147

Deze aflevering van Leids Detail begint met vrolijke vogelzang, waarna we naar het beloofde land gaan. Tot slot een kaart van het oude deel van de stad. En dan dus weer de vraag: wat en waar? Onder de derde foto lees je weer alles.

Het getjilp klink op vanaf de muur van het huis Langestraat 1a, hoek Nieuwe Rijn. Het is een gedicht van Jan Hanlo. Hieronder het totaalbeeld waarop de lettters met een beetje goede wil nog te zien zijn.



't Lant van Beloften is te vinden op de daklijst van het statige huis aan de Hooglandse Kerkgracht 29. Het huis heeft geen bijzondere historie.



De muurschildering is te vinden in de Pieter Huibertsgang, een steegje aan de Stationsweg. Aan de jaartallen en de ondertekenig te zien, zal het waarschijnlijk in opdracht van een kapper zijn aangebracht. De steeg die nu naar een parkeerterrein leidt was voor 1945 de toegang tot het Pieter Huibertshof.  Als gevolg van een bombardement door Engelse bommenwerpers die het station wilden bombarderen, verdween hier een hele wijk, de z.g. Haverzakbuurt. Omdat direct achter het station het Academisch ziekenhuis lag, dat men niet wilde raken, ging het mis.

TJA...

Hier dan weer het deze maand bijeengesprokkelde maaltje Tjaatjes. Omdat de Mexicaanse griep oprukt, voor degenen die in de rij moeten  staan voor de griepprik, hieronder een opbeurend fotobijschrift:

Balkenende president van Europa? Flauwekul. Bij Pauw en Witteman maakte Frits Wester op niet mis te verstane wijze zijn aspiraties duidelijk:




Maar Jan Peter en zijn vriendjes weten wel beter:





Uitgesproken:

Eurosport doet verslag van de wedstrijd Algerije - Italië in de voorronde WK voetbal tot 17 jaar.
Verslaggever: 'In de poule zitten twee Afrikaanse ploegen: Algerije en Uruguay.'
***
Bij het inladen van spulletjes die gekocht waren op de Borsatoveiling zei een man tegen de verslaggever: Nou ja,  het is echt niet alles goud wat de klok tikt.
***
Scheringa is weliswaar geen duizendpoot, maar is toch al een eindje op weg: 'Ik ga weer aan de bak. Ik heb twee paar handen.'
***
Reclame RTL 7 op 26 oktober: 'Ook leuk als vaderdagcadeau.'
***
Wim van der Kamp (CDA) bij Pauw en Witteman over Balkenende: 'Het is een van de beste minister-presidenten die we op het ogenblik hebben.'
***
In RTL Boulevard wordt gezegd dat de veiling van Borsato inmiddels 400.000 euro heeft opgeleverd. Een te enthousiaste presentator: 'Mooi, daar zal Marco blij mee zijn'.
***

Het Leidsch Dagblad neemt een voorschotje op de nieuwe spelling:





Quest is altijd een blad dat je aan het denken zet. Zo ook met deze actieprijs.





Bijdragen voor deze rubriek zijn heel welkom! Van Klaproos en Thérèse ontving ik al bijdragen voor de volgende aflevering!

TRY OUT FESTIVAL IN LEIDEN

Omdat de upgrade van het station Leiden Centraal bijna klaar is, organiseerde NS het Try Out Festival.
De mensen van de spoorwegen stellen zich op het standpunt dat een station meer moet zijn dan een sluis waar je doorheen moet om een trein te pakken. Daarom worden op termijn de vijf grote stations van ons land omgetoverd tot z.g. wereldstations, die de uitstraling moeten krijgen van een internationale luchthaven. Je moet maar durven. Tagrijn ging in het weekend eens even kijken en ja, het ziet er wel iets indrukwekkender uit dan voorheen, maar hij moest toch echt niet aan Schiphol Plaza denken.
Het waren vooral de winkels die een minder oubollige uitstraling hadden. Er waren er ook meer en binnenkort heropent Hema hier zijn filiaal dat al eerder een paar maanden had proefgedraaid en wordt Appie van een AH To Go een echte AH. 

Er waren optredens van allerlei bandjes, auteurs, zangers en zangeressen. Hieronder Joost Zwagerman die de leugens van Boudewijn Büch nog eens ontrafelde. Na zijn performance liep hij weg en ving Tagrijn nog net op dat hij tegen iemand zei: 'Zo, dat stelde dus helemaal niks voor'. Of hij daarmee doelde op zijn eigen optreden is niet bekend.



Een zangeres maakte het zichzelf razend moeilijk door liederen uit te zoeken waarin de componist zijn best had gedaan zoveel mogelijk dissonanten aanelkaar te plakken. Het publiek had er wel belangstelling en aandacht voor.



Wat magere yoghurt met dit festival te maken had, kwam niet helemaal uit de verf. 



Free Recordshop en AKO maken samen gebruik van één beveiligingspoortje. De AKO heeft een verdieping waar je koffie kunt drinken en boeken en tijdschriften kunt lezen.



In een futuristisch bouwwerkje kun je ook nog wat winkels vinden.



Vlak voor de OV-toegangspoortjes leidt een trap je naar de eerste verdieping van het station. Het is de bedoeling dat hier regelmatig voorstellingen worden gegeven. In het weekend traden o.a. Moke en de Volendamse 3 J's op.



Hier nog even een blik op de entree.



En toch ontkom je dan niet aan dit plaatje. Je komt het station uit en ziet dit. De opgang naar de taxistandplaats en daaronder een armoedige fietsenstalling. Daarachter het al jarenlange gemodder om het gat van Van der Putten, een omstreden stukje waar de ene na de andere projectontwikkelaar zijn tanden al heeft ingezet, zonder resultaat.



En dit is dan de toegang tot de stad. Ook dat moet op de schop om het een beetje allure te geven. De enige opvallende blikvanger die je iets rechts van het midden ziet, is het monument voor Rembrandt dat Jan Wolkers heeft gemaakt. En juist dit monument dat voor velen dient als meeting point, wil de gemeente nu weghalen en áchter het station plaatsen! Hoe dom kan je zijn? Is het gek dat het borstbeeld van Rembrandt aan de Witte Singel zijn rug veelbetekend naar het centrum van de stad heeft toegekeerd?

(De schermen achter het monument van Wolkers hebben niets te maken met dit festival, maar met een ander evenement dat toevallig tegelijkertijd plaatsvindt. Het is een initiatief van Dropstuff.nl, een landelijk platform dat niet alleen films en kunst van professionele kunstenaars laat zien, maar waaraan iedereen zijn bijdrage kan leveren. Dit jaar tm 20 november in Leiden, volgend jaar in Amsterdam-West, Haarlem en Utrecht. Wie een DS_account aanmaakt kan zijn bijdrage leveren die zo landelijk te zien is en natuurlijk op de grote schermen. Je ziet dus: op Leiden valt heel wat aan te merken, maar er is wel altijd wat te doen.)

LEIDS DETAIL 146

Vandaag in Leids Detail een gedenksteen, een aardig dak en twee rijk versierde vensters. De hint van deze week: twee foto's zijn op korte afstand van elkaar gemaakt. De vraag is natuurlijk weer: wat en waar en het antwoord staat onder de derde foto.

De eerste foto is natuurlijk een inkoppertje voor de Leidse lezers. Het kruitschip dat in 1807 de lucht invloog waarbij een groot deel van de oude binnenstad werd vernield, lag afgemeerd op de plek aan het Steenschuur die je hieronder ziet afgebeeld.

Het Rijksmuseum Volkenkunde vinden we aan de Steenstraat. Hier zien we echter een ingang aan de 1e Binnenvestgracht. Het was na de bouw in 1867 de hoofdingang van het oude Academisch Ziekenhuis. Bij de uitbreiding in oostelijke richting in 1892 werd de hoofdingang naar de Steenstraat verplaatst. Toen het ziekenhuis verhuisde naar de Rijnsburgerweg, kreeg het gebouw de huidige bestemming.

Als we vanaf de Steenstraat even doorlopen richting station Leiden Centraal dan zien we op nummer 25 het gebouw dat je hieronder ziet afgebeeld. Het dateert uit 1895 en was na de bouw nog een vrijstaande villa in een rustige buitenwijk, bewoond door doctor in de filosofie Arnold Kroon. De architect Posthumus Meyjes liet zich inspireren door de renaissancestijl van de kastelen aan de Loire. In de benedenverdieping zit nu  Thais restaurant Sisaket.

jjj